De neoliberale afbraak van de quartaire sector kan vanzelfsprekend niet zonder gevolgen blijven. Het begint zich meer en meer te wreken. Maar er is nog wel meer aan de hand. Mede door alle bezuinigingen worden burgers gevraagd om hun aandacht en inzet vrijwillig en onbetaald in te zetten. Dat kan zijn als mantelzorger of schoolhulp, maar er zijn ook mindere voor de hand liggende mechanismen aan het werk.

Onder de vlag van het buzzwoord burgerparticipatie vragen overheden en (zowel publieke als commerciële) organisaties aan mensen (als burger, als bewoner, als cliënt/klant, als patiënt, etc.) a. om ergens aan mee te doen of over mee te denken, b. in actie te komen en c. om zoveel mogelijk anderen erbij te betrekken. Het gebeurt over de gehele breedte van het maatschappelijke spectrum.

Soms is sprake van enige invloed, maar in de praktijk betekent burgerparticipatie vaak het afvinken van een todo-list. Op voorhand zijn zaken bijna geheel dichtgetimmerd en omdat het moet – burgerparticipatie is vaak een wettelijke verplichting! – is er een procedure waarin het verhaal aan de mensen wordt voorgelegd.

Als marketeer herken ik hierin een onuitroeibaar mechanisme dat de laatste jaren ook door maatschappelijke ontwikkelingen woekert. Vraag ChatGPT eens naar de overeenkomsten tussen MLM (multi level marketing) en burgerparticipatie. Wellicht lomp gezegd, maar daarom niet minder waar: de overheid of onderneming zet één of enkele (liefst zo weinig mogelijk) mensen in vrijwilligheid voor de kar, die vervolgens ook weer mensen voor of op de eigen kar moet gaan zien te krijgen. Het MLM mechanisme betaalt zich vaak uit. Boven in de boom wordt het meeste verdiend. Letterlijk omdat niks hoeft te worden uitbetaald en figuurlijk omdat de resultaten opwaarts worden gebruikt.